De intelligentie van vrouwen

In ‘De IJskoning’ wordt er tussen mijn hoofdpersonage Patrick Vernooi en zijn kameraad Caspar van Blokland nogal wat getheoretiseerd over de verschillen tussen mannen en vrouwen. In het verhaal heeft dit een functie, die ik hier niet zal verklappen. Wat ik hier kwijt wil, is dat je met getheoretiseer in fictie spaarzaam moet omgaan. Het geringste getheoretiseer staat al de loop van de gebeurtenissen in de weg.

In de voorbije jaren heb ik telkens weer heel wat fragmenten met getheoretiseer uit de ‘De IJskoning’ verwijderd. Hieronder staat zo’n fragment:

‘Zonder oog voor detail krijg je geen raket van de grond, Caspar.’

‘Daarom zitten er nu juist ook zo veel vrouwen bij de NASA.’

‘Ik geloof toch echt dat de NASA een typische mannenwereld is. Zoals bijna alle technische instellingen.’

‘Dan zijn die mannen getraind door vrouwen. Mannen hebben die specifieke intelligentie die alleen vrouwen hebben, nodig. Ze hebben een scherpzinnigheid ontwikkeld, vanwege duizenden jaren van mannelijke onderdrukking. Die scherpzinnigheid heeft een negatieve en een positieve kant. Ze zien in één oogopslag dat een knoop van je overhemd los zit. Ze kunnen je echter ook vertellen, welke stappen je moet nemen om zonder brokken de top van een berg te kunnen bereiken. Met die loszittende knoop verliezen ze zich in futiliteiten. Maar met hun routebeschrijving naar de top van de berg, hebben ze de macht in handen zonder dat ze dat zelf doorhebben. Mannen en vrouwen: ze zouden elkaar fantastisch kunnen aanvullen. Er is slechts één probleem: de eeuwige strijd tussen de seksen. Stel nu dat ze duizend jaar geleden hadden geprobeerd om op te houden man en vrouw te zijn, dat ze toen begonnen waren om gewoon mens te worden. Dan waren we nu al op een planeet geweest die op de aarde lijkt.’

Minder Bergmann, meer Spielberg: over verkleinen en vergroten

Overgeslagen

Toen ik in 2005 dacht dat na vier jaar schrijven mijn roman ‘De IJskoning’ af was en het aan proeflezers had laten lezen, kreeg ik bij teruggave te horen dat ze die stukken over geschiedenis, film, muziek en filosofie grotendeels hadden overgeslagen. Die vonden ze maar saai en niet relevant, hielden enkel het verhaal op.

Overgeslagen. Terwijl er in die stukken – deels in dialoogvorm - heel wat informatie over mijn personages opgenomen zat die belangrijk was om het verhaal te kunnen blijven volgen.

Gouden tip

Toen ik in 2007 dacht dat ‘De IJskoning’ af was en ik hem aan mijn proeflezers had laten lezen, gaf een van hen mij de gouden tip: ‘Minder Bergmann, meer Spielberg.’

Er zat nog steeds te veel geschiedenis, film, muziek en filosofie in, en veel te weinig handeling.

Personage zonder daadkracht: roman zonder ballen?

Te weinig handeling vond ik toen wel logisch. Patrick Vernooi – het hoofdpersonage in ‘De IJskoning’ - is iemand die weinig tot handelen in staat is. En iemand die weinig tot handelen in staat is, wordt toeschouwer. Die gaat boeken lezen, films bekijken en naar muziek luisteren. Die observeert mensen en komt tot zelfbeschouwing en dagdromerij.

Maar te veel Bergmann en te weinig Spielberg, dat is oersaai voor de lezers. En dit is wel het laatste wat ik wil: mijn lezers verleiden tot gegeeuw. Dus heb ik vooral die opmerking van die ene proeflezer ter harte genomen.

Katalysator

Die opmerking ‘Minder Bergmann, meer Spielberg’ was de katalysator voor nogal wat veranderingen in mijn roman. Zo heb ik een aantal nevenpersonages meer in actie laten komen, een ontwikkeling laten doormaken. Zo veel actie en ontwikkeling, dat op een gegeven moment Patrick Vernooi nog meer dan in de eerste versie van mijn roman gedwongen wordt om mee te doen. Want, zoals een van zijn tegenspelers hem waarschuwt: ‘Als je zelf niet weet hoe je leven moet, dan nemen anderen wel de beslissingen voor jou.’

Staan laten, schrappen, inkorten, mooier maken

Het was na de opmerkingen van 2005 en vooral na die van 2007 een hele toer om die fragmenten over geschiedenis, film, muziek en filosofie in de juiste verhouding tot de rest van het verhaal te krijgen. Daarbij hield ik mij aan de volgende vragen en criteria:

Is dit fragment echt noodzakelijk en interessant, zonder dat dit deel het verhaal scheef trekt? Zo ja: staan laten.

Is dit fragment niet noodzakelijk, ook niet als rustpauze tussen twee spannende scenes? Schrappen.

Is dit fragment wel noodzakelijk, maar niet interessant? Maak er dan iets mooiers van, of houd het zo kort mogelijk (let wel: mooi is meestal kort).

Nog steeds scheef

Na al deze verbeteringen te hebben aangebracht, kwam ik bij herlezing tot een wrange conclusie. Voor mijn neus had ik nu ingekorte of bewerkte stukken geschiedenis, film, muziek en filosofie die weliswaar noodzakelijk en interessant konden worden genoemd, maar sommige daarvan trokken nog steeds het verhaal scheef.

Wat kon ik hier tegen doen?

Uitvergroten

Pas in de eindfase van het schrijven aan ‘De IJskoning’ meende ik een oplossing te hebben gevonden. Pas in de eindfase weet je precies waar je roman over gaat, en kun je je focussen op de kern.

Dit is denk ik de oplossing:

Zijn die delen over geschiedenis, film, muziek en filosofie (of wat voor andere elementen dan ook) strikt noodzakelijk en ook interessant, maar trekken ze het verhaal scheef waardoor de lezer zich zal afvragen: wat heeft dit met de rest te maken, waar gaat deze roman over? Pas dan de vergroting toe. Maak de elementen groter: trek ze door, geef ze een actieve rol, of weef ze als een onderlaag door de hele roman heen, zonder dat ze de kern en de loop van het verhaal in de weg staan.

Notitie 3500.

In mijn zesde Prozanotitieboek schreef ik in 1996:

Mijn moeder vertelde mij dat de moeder van R.  – de man van mijn zus – behoorlijk aan het dementeren is geraakt.

‘Ze wil constant boodschappen gaan halen. Ja, ze heeft een groot gezin gehad, dus ze moest veel van die boodschappen doen – logisch dat ze daar nu weer aan terug denkt.’

En toen moest ik aan mezelf denken. Ik, die zo graag schrijver wil worden, maar er niet aan toekom. En dat ik dan later, bejaard en ook dement, in het verzorgingstehuis telkens weer zeg:

‘Nee! Ik wil niet naar de koffie!’

Of: ‘Heb geen tijd om te eten!’

Of: ‘Ik wil niet naar bed!’ –

En dat de verpleegster dan vraagt, waarom niet.

‘Ik moet mijn roman nog afschrijven.’

Een nieuw project: ‘De Behouden Stilte.’

Binnen één maand een roman

Nou ja, nieuw? Een eerste versie van de roman ‘De Behouden Stilte’ heb ik al geschreven in 2008. Dat was tijdens de National Novel Writing Month. Vindt elk jaar in november plaats: schrijf binnen 30 dagen een boek van 50.000 woorden. Haal je die 50.000 woorden, dan stuur je het manuscript via de site van NaNoWriMo op. Een computer daar telt dan de woorden en even later krijg je een felicitatie en kun je diploma en insigne downloaden.

Je onderwerp bepalen

Het was de eerste keer dat ik aan NaNoWriMo meedeed. Het leek mij verstandig om iets ter hand te nemen dat voor het grootste deel (auto)biografisch zou zijn. Want binnen een maand een volledig verzonnen roman van ongeveer 180 bladzijden schrijven, dat leek mij volstrekt onmogelijk.

Ik koos het levensverhaal van mijn vader. In Het Grote Eric Steiner Interview is hierover meer te lezen. Dat hij bijvoorbeeld een zwijgzame man was en dat ik maar een paar dingen over zijn leven wist. Op die paar dingen heb ik mijn fantasie losgelaten. Daarbij heb ik geschreven vanuit de gedachtewereld van mijn vader, hoe hij op zijn leven terug kijkt.

Meters maken, zelfkritiek schuwen

Het was een vreemde ervaring: schrijven in zo’n snel tempo. Gemiddeld vijf bladzijden per dag. Wat er op neer kwam: vijf bladzijden per avond, want overdag werkte ik. Haalde ik die vijf bladzijden niet, dan moest ik in het weekend extra mijn best doen. Kwaliteit was niet van belang, wel kwantiteit. Dus zelfkritiek opzij schuiven en meters maken. Verbetering van zinnen, aanscherpen van karakters, research - dat was allemaal voor later.

Op 29 november had ik 52,969 woorden en een min of meer afgerond verhaal. Hoofdstukken aangebracht, die een titel en een tijdsaanduiding gegeven (omdat het verhaal niet chronologisch wordt verteld en het toch wel 76 jaar bestrijkt, leek mij dit noodzakelijk). En opsturen die handel. En downloaden maar, je diploma en insigne.

Herverdelen en schrappen, vooral schrappen

Van begin december 2008 tot en met derde week van februari 2009 heb ik het manuscript nog eens doorgenomen. Ik kwam er achter dat er te veel in werd uitgelegd of verteld. Wie teveel uitlegt of teveel vertelt, breekt de spanningsboog. Verder veel dubbele dingen er in aangetroffen. Die geschrapt. Om tot een betere spanningsopbouw te komen, bleek herverdeling van sommige hoofdstukken ook noodzakelijk.

Research plegen, research verwerken

Volgens mijn Logboek heb ik tussen 22 februari en 18 april 2009 research gepleegd. Die ingewonnen informatie ga ik nu verwerken in de roman. Dat is het eerste onderdeel van mijn opnieuw opgenomen project: 'De Behouden Stilte.'

Aan de slag.

‘De IJskoning’ en de perfecte roman.

Doodslag

Over streven naar perfectie in een roman heb ik het al eens eerder gehad. De perfecte roman is niet te schrijven, was mijn conclusie toen. Daar sta ik nog steeds achter. Op een gegeven moment moet je gewoon stoppen, anders sla je de roman dood. Maar echte fouten mogen er natuurlijk nooit in voorkomen, want dan sla je jezelf als schrijver dood.

Proeflezers en waardevolle bladzijden

Op 17 oktober had ik mijn roman ‘De IJskoning’ voltooid. Na hem drie maanden behoorlijk met rust gelaten te hebben, vond ik het tijd om hem op te sturen naar de proeflezers.

Onderaan het eigenlijke manuscript stonden nog allerlei verwijderde fragmenten, varianten en aantekeningen. Zo’n 260 bladzijden. Waardevol materiaal, waarop ik nog eens terug zou kunnen vallen voor een eventuele aanscherping van ‘De IJskoning’, of waarmee ik aan de slag zou kunnen gaan voor een heel nieuw project.

Van dit materiaal heb ik afgelopen zaterdag een apart document gemaakt.

Laatste controle

Met het zendexemplaar van ‘De IJskoning’ voor mij op het beeldscherm, dacht ik: nog even voor de zekerheid een paar steekproeven nemen.

Ontdekte dat ik nogal vaak de woorden ‘eindelijk’ en ‘uiteindelijk’ had gebruikt. Vele ervan geschrapt, varianten er voor opgezocht of de zinnen iets veranderd. Zat ook opeens af en toe een zin te verbeteren, waarin ‘eindelijk’ en ‘uiteindelijk’ niet voorkwamen.

Leren van echte fouten

Verder kwam ik hier en daar toch nog spellings- of typefouten tegen, die door de mazen van de spellingscontrole van Word waren gegaan. Ook inconsequenties in taalgebruik, zoals ‘grind’ en ‘grint.’ Die weggewerkt. En twee keer de spellingcontrole over de hele tekst laten gaan.

Ontdekte toen dat sommige dingen in het verhaal niet klopten. Ter verduidelijking: het verhaal wordt niet chronologisch weergegeven, sommige gebeurtenissen keren later in een iets ander perspectief terug. Logisch dat je dan in de laatste fase van je roman, vooral daaraan veel aandacht besteedt. Dat had ik dus ook gedaan. Dacht ik. Toch een beetje in die laatste fase te dicht op de tekst gezeten? Ja, soms moet je een tekst maanden laten rusten. Dan ontdek je dit soort oneffenheden in één oogopslag.

Een voorbeeld

Wat niet klopte was bijvoorbeeld dat ik in hoofdstuk 34 schrijf dat de vader van het hoofdpersonage door een val in de douche een week lang mank is gaan lopen. De gebeurtenissen in hoofdstuk 2 en 12 vinden plaats in die week. Dan kun je daar in hoofdstuk 2 moeilijk over zwijgen. En de vader in hoofdstuk 12 laten tennissen, dat is helemaal uit den boze.

Zo waren er nog wat meer aanpassingen nodig. Gelukkig beschikte ik over een oudere versie van ‘De IJskoning’, waarin ik in de inhoudsopgave voor een groot deel de data van de gebeurtenissen had vermeld. De rest was een kwestie van de teksten waarin zich dit soort onvolkomenheden konden hebben verstopt, goed doorlezen.

Levensvreugde (of te wel: klaar?)

Ruim vier dagen gingen er mee gemoeid. En nu kan ik zeggen: ja: klaar. Het manuscript ligt klaar voor de proeflezers. Herstel: het lag klaar. Ik heb hem zojuist verzonden.

Laten rusten nu. Op naar het volgende project.

Vier redenen om verder te lezen.

Tattaa!
Na een flinke voorbereiding hebben wij gisteren een aantal wijzigingen en aanvullingen in onze Blogger site doorgevoerd:

Eén: Nieuw project

In de rechterkolom vinden jullie een link naar de roman die Eric Steiner na het voltooien van ‘De IJskoning’ opnieuw ter hand wil gaan nemen: ‘De Behouden Stilte.’

Twee: Geactualiseerde bovenbalk

In de bovenbalk vinden jullie geactualiseerde versies van: ‘Biografie en Program’ en ‘Het Grote Steiner Interview,’ beiden voorzien van interessante doorverwijzingen.

Drie: ‘Dodelijke Inkt’ weer toegankelijk

In diezelfde bovenbalk kunnen jullie via ‘Fragmenten’ geheel nieuwe stukken lezen uit de verhalenbundel ‘Dodelijke Inkt.’

Andere stukken uit ‘Dodelijke Inkt’ waren tot voor kort nog te vinden op ‘Hyves,’ maar zoals jullie weten is dat een spelletjeshal geworden.

Vier: ‘De IJskoning’ aangepast en uitgebreid

And last but not least: de fragmenten uit ‘De IJskoning’ zijn aangepast en uitgebreid, conform de laatste versie van het manuscript. Ga naar ‘Fragmenten’, klik op ‘De IJskoning’, of ga naar de rechterkolom en klik op de afbeelding van deze roman over bindingsangst en familiegeheimen.

Veel leesplezier toegewenst.

Eric Steiner en Sophia Deçàdent.

Renovatie en klein onderhoud.

Vanaf volgende week zijn wij weer present met onze blogs over leven en schrijven.

Eric Steiner & Sophia Deçàdent.